CINEMARCH

عکسخانه: سلطانيه

گنبد سلطانيه، يکی از شاهکارهای معماری ايران، هفتمين اثر ايرانی ماندگاری است که نام آن به‌تازگی به سياهه ميراث فرهنگی جهانی راه يافته‌است. گنبد سلطانيه، که در شهر کوچک سلطانيه در ۳۰ کيلومتری خاور شهر زنجان جای‌دارد، بازمانده از معماری ايلخانی است و بزرگترين گنبد آجری جهان به‌شمارمی‌رود. گنبد سلطانيه، از ديدگاه بلندی يا خيز گنبد و گشادگی دايره پايه گنبد نيز، پس از گنبد مسجد اياسوفيا (در استانبول ترکيه) و گنبد کليسای سانتاماريا ماجوره (در شهر رم ايتاليا)، در جايگاه سومين گنبد بزرگ جهان ايستاده‌است. گفتنی است که بر پايه ديدگاههای کارشناسان ايتاليايی، گنبد کليسای سانتاماريا دل‌فيوره در فلورانس از گنبد سلطانيه الگوبرداری شده‌است.

گفته می‌شود اولجايتو، ايلخان نامدار مغول، که جانشين غازان‌خان بود و به آيين شيعيگری گرويده‌بود، با بردن پايتخت از تبريز غازانی به سلطانيه، بر آن شد که آرامگاهی سترگ و باشکوه بسازد و پيکرهای همه امامان شيعيان را از جايگاه آغازين آنها به سلطانيه بياورد و در کنار هم در آن آرامگاه به‌خاک سپارد. اولجايتو با اين انگيزه به ساخته‌شدن گنبد سلطانيه فرمان داد. اما خواسته او از سوی رهبران آيينی زمانه پذيرفته نشد و آن آرامگاه سرانجام پيکر او را در خود جای‌داد.

با فروپاشی ايلخانان مغول، شهر سلطانيه و گنبد برافراشته آن نيز به‌خود واگذاشته شد و در گذر زمان رو به ويرانی نهاد. گنبد همچنان پابرجا ماند اما از شهر آبادان و پرشکوه پايتخت اولجايتو چيزی به‌جا نماند مگر روستای کوچکی با همان نام.

در روزگار کودکی و نوجوانی، در هربار سفر تابستانی به تبريز، پيکر برافراشته گنبد، ايستاده در دوردست؛ و با درخشش هرازگاهی تابش خورشيد بر رويه لاجوردی کاشيکاری شده آن، چشم‌انداز هميشگی آن بخش از راه بود از درون قطاری که ما را با خود می‌برد. در سالهای آغازين دهه ۱۳۵۰، در سالهايی که دانشجوی معماری بودم، در بازگشت از سفری چندروزه به تبريز، برای نخستين بار سری به روستای سلطانيه و گنبد آن زدم. کالبد برافراشته گنبد، هرچند آسيب‌ديده از گذر زمان و رهاشده به‌خود، همچون غولی در ميان کوتوله‌ها، از ميان خانه‌های خشت‌وگلی روستا، چشم به گستره سبز چمن سلطانيه دوخته بود. اما راهی به درون گنبد نيافتيم. از همان سالها بود که برنامه بازسازی و مرمت گنبد آغاز شد و امروزه، پس از گذشت سه دهه، هنوز که هنوز است پيگيری می‌شود. در اين فرايند، که بی‌پايان می‌نمايد، بخشهايی از گستره ارگ پيرامون گنبد آزاد شده و به‌شکل يک فضای باز سبز، گنبد و کارگاههای گوناگون برنامه بازسازی را دربرگرفته‌است.

تازه‌ترين بازديد من از گنبد سلطانيه به مهرماه سال ۸۲ برمی‌گردد؛ که رهاورد آن به‌شکل چند عکس در آلبوم سلطانيه در عکسخانه من پيش روی دوستان است. سازمان ميراث فرهنگی پايگاه الکترونيک ويژه‌ای برای گنبد سلطانيه راه‌انداخته‌است. اين پايگاه، با اينکه هنوز کامل نيست، اما آگاهيهای بسياری درباره گنبد سلطانيه دارد و خواندنی و ديدنی است.

+ يعقوب رشتچيان ; ٦:٤٩ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٢٧ تیر ،۱۳۸٤
comment نظرات ()