CINEMARCH

شهر و کلان‌شهر

اين نوشته بر آن است که با درنگ در معنای واژه‌هايی مانند فضا، مکان و نا-مکان؛ و از راه بازشناسی تفاوتهای دريافتی (مفهومی) آنها در بستر گفتمان معماری و شهرسازی، انگاره‌های روشنی درباره شهر و کلان-شهر را پيش رو گذارد.

فضا (Space)

بر سنگ گور ياسوجيرو ازو، فيلمساز نامدار ژاپنی نوشته است:
«در لابه‌لای چيزها يک تهيگی هست»

فضا واژه‌ای است که در گفتمان معماری و شهرسازی کاربرد همگانی يافته‌است. خواه در جستارهای نگره‌ای و يا در سنجش و ارزيابی معماری کالبدهای ساختمانی، همواره سخن از ويژگيهای فضاهای شکل‌دهنده کالبدها در ميان است؛ و همه‌چيز در چارچوب واژگانی چون فضای معماری يا معماری فضا بررسی و سنجيده می‌شود. به همين‌سان در بستر گفتمان شهرشناسی و شهرسازی نيز، بيش از هر واژه ديگری، با واژگان فضای شهری و انگاره نهفته در آن روبه‌رو هستيم.

فضا، همچون برابرنهاده فارسی واژه لاتين Space، رساننده همه انگاره‌های معمارانه و شهرسازانه نهفته در اين واژه لاتين نيست. معنای واژگانی فضا در زبان فارسی، بيش و پيش از آن‌که در متنهای درباره معماری و شهرسازی کاربرد يابد و ويژگيهای چونی ساختمان يا شهر را دربرگيرد، به ويژگيهای چندی آنها برمی‌گردد و نمايانگر اندازه گستردگی يا تنگی است. اين معنا، خواه درباره فضای درون يک کالبد به‌کاربرده شود و يا درباره فضای ميان دو يا چند چيز، سرراست‌ترين دريافت از واژه فضا است. آن‌گاه که از فضای يک اتاق سخن می‌گوييم، ويژگيهای چندی آن را به‌ياد می‌آوريم و از اندازه‌ها (درازا، پهنا، بلندی و بر روی هم گنجايش آن) سخن می‌گوييم. به همين‌سان، به‌هنگام بازگويی ويژگيهای يک ميدانگاه ميان دو يا سه کالبد ساختمانی نيز، با به‌کارگيری واژه فضا، همانا به اندازه گستردگی (کوچکی يا بزرگی) ميدانگاه و نسبت اندازه‌های آن به بلندی کالبدهای پيرامونی‌اش می‌پردازيم.

کوتاه سخن اين‌که، واژه فضا رساننده دريافتی از اندازه يا ويژگيهای چندی پهنه جاگرفته در درون کالبد و جداکننده‌های (ديوارها، کف و سقف) شکل‌دهنده آن؛ و يا اندازه و ويژگيهای چندی گستره شکل‌گرفته در لابه‌لای کالبدهای پيرامونی است. واژه فضا همواره نشاندهنده فضای باز يا تهيگی (خواه در درون يک چيز و يا در ميان چند چيز) است. از اين ديدگاه، بايسته است واژه فضا با واژه ديگری جايگزين شود که بتواند، در پهنه گفتمان معماری و شهرسازی، افزون بر ويژگيهای چندی، رساننده ويژگيهای چونی نيز باشد.

+ يعقوب رشتچيان ; ۸:۱٠ ‎ب.ظ ; جمعه ٩ دی ،۱۳۸٤
comment نظرات ()