CINEMARCH

نام‌ فيلم

دوست ناديده اما بسيار گرامی من، بهروز تورانی، در فانوس خيالاش، چند يادداشت خواندنی درباره برگردان فارسی نام فيلمها دارد. در اين ميان، اشاره‌ای هم به نوشته من درباره شمال از شمال‌غربی کرده‌است. اما در زمينه برگردان فارسی نام فیلمها، از دو رويکرد جداگانه بايد سخن‌گفت:
رويکرد نخست، که با برگردان (ترجمه) فارسی نام فيلم سروکار دارد، همانند با برگرداندن هر متنی از یک زبان دیگر به زبان فارسی، یکسر به سواد برگرداننده وابسته است. از سوی ديگر، گاه به فيلمهايی برمی‌خوريم که برگرداندن نام آنها به فارسی، نياز به دانشی فراتر از زبان‌دانی دارد؛ برگرداننده نه‌تنها بايد با فيلم و سينما آشنا باشد، بلکه برای برگردان درست نام فيلم، فيلم را هم باید ديده‌باشد. چنین نمونه‌ای از برگردان نادرست نام فيلم را، در يادداشت جشنواره۲۱ آورده‌ام. نمونه ديگر، که به ناآشنايی با فيلم و سينما برمی‌گردد، فضل‌فروشی ناآگاهانه حسين درخشان درباره دو فيلم کريستوفر نولان (يادگاری Memento و بی‌خوابی Insomnia) است. درخشان، با يکی شمردن اين دو فيلم، گمان‌کرده که Memento، در اينجا به بی‌خوابی برگردانده شده‌است!
رويکرد دوم، بيش و پيش از آن‌که برگردان نام فيلم به فارسی باشد، نام‌گذاری دوباره آن است. اين نام‌گذاری، که در کشورهای ديگر (به‌ويژه در فرانسه، ايتاليا، ترکيه و ...) نیز بسيار به‌کارگرفته می‌شود، روش کاربسته نمایش فیلم خارجی در ایران پیش از انقلاب بود؛ و شگردی بازرگانانه برای کشاندن هرچه بیشتر مردم به سینما به‌شمار می‌رفت. این نام‌گذاری، بی‌آن‌که بستگی به معنا و درونمایه فیلم داشته‌باشد، پسند توده بینندگان را نشانه می‌گرفت و نام برگزیده، گاه بسیار خنده‌دار و بی‌معنا و با درونمایه فیلم ناسازگار بود. چند نام زیر را، از آن سالها به‌یاد می‌آورم.

شمال از شمال‌غربی (هيچکاک) = تعقيب خطرناک
روانی (هيچکاک) = روح
دستگيری دزد (هيچکاک) = گربه سياه
م را به نشانه مرگ بگير (هيچکاک) = پله پنجم
آگرانديسمان (آنتونيونی) = هوس در صبح تابستان!
دسته وحشی (پکين‌پا) = اين گروه خشن!
فريب‌خورده (دان سيگل) = بيگانه‌ای که دوستش داريم!
هری کثيف (دان سيگل) = شکار در شهر
دوئل (اسپيلبرگ) = تعقيب و گريز
سمسار (سيدنی لومت) = مردی از گذشته
شاه، بی‌بی، سرباز (اسکوليمووسکی) = عروسک
نقطه پوچ (جان بورمن) = درست به‌هدف!

+ يعقوب رشتچيان ; ۱۱:٠۱ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ٢٩ بهمن ،۱۳۸۱
comment نظرات ()