CINEMARCH

خيام نيشابوری

امروز، ۲۸ ارديبهشت، زادروز عمر خيام نيشابوری، دانشمند و رياضيدان و ستاره‌شناس و ... و چارپاره (رباعی) سرای نامی ايران است. عمر خيام، از آن چهره‌های بی‌همتايی است که در تاريخ کمتر مردم و سرزمينی، همانندی برای او می‌توان يافت. دستگاه گاهشماری امروز ما، که درست‌ترین نمونه در جهان به‌شمار می‌رود، یکی از بی‌شمار کارهای بزرگ خیام است؛ و با اینکه همه‌روزه با آن سروکار داریم، کمتر از او یادمی‌کنیم. خیام دانشمند و ریاضیدان، شاید برای توده مردم چندان شناخته‌شده نباشد، اما همه ما، با شعرهای چارپاره او به‌خوبی آشنا هستیم. امروزه، پایگاههای الکترونیک چندی، درباره خیام ریاضیدان و شاعر می‌توان یافت؛ و چه بزرگداشتی بهتر از اینکه چندتا از چارپاره‌های او را، که بسیار دوست دارم، در اینجا بیاورم:

ما و می و معشوق در اين کنج خراب
فارغ ز اميد رفتن و بيم عذاب
جان و تن و جام و جامه در رهن شراب
آزاد ز خاک و باد و ز آتش و آب.
****
اين بحر وجود آمده بيرون ز نهفت
کس نيست که اين گوهر تحقيق بسفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند
زان روی که هست کس نمی‌داند گفت.
****
چون نيست ز هرچه هست جز باد به‌دست
چون هست به‌هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هرچه هست در عالم نيست
پندار که هرچه نيست در عالم هست.
****
ساقی! غم من بلندآوازه شدست
سرمستی من برون ز اندازه شدست
با موی سپيد سرخوشم کز خط تو
پيرانه‌سرم بهار دل تازه شدست.
****
گويند که دوزخی بود عاشق و مست
قولی است خلاف دل در آن نتوان بست
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
فردا باشد بهشت همچون کف دست.
****
افسوس که بی‌فايده فرسوده شديم
در طاس سپهر سرنگون سوده شديم
دردا و ندامتا که تا چشم زديم
نابوده به کام خويش نابوده شديم.
****
من ظاهر نيستی و هستی دانم
من باطن هر فراز و پستی دانم
با اين‌همه از دانش خود شرمم باد
گر مرتبه‌ای ورای مستی دانم.
****
هر يک‌چندی يکی برآيد که منم
با نعمت و با سيم و زر آيد که منم
چون کارک او نظام‌گيرد، روزی
ناگه اجل از کمين درآيد که منم!
****
اسرار ازل را نه تو دانی و نه من
وين حرف معما نه تو خوانی و نه من
هست از پس پرده گفت‌وگوی من و تو
چون پرده برافتد، نه تو مانی و نه من.
****
قومی متفکرند اندر ره دين
قومی به‌گمان فتاده در راه يقين
می‌ترسم از آن که بانگ آيد روزی
که ای بی‌خبران! راه نه آن است نه اين.

+ يعقوب رشتچيان ; ۱٠:٠٩ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢۸ اردیبهشت ،۱۳۸٢
comment نظرات ()