CINEMARCH

معماری بی‌معمار۴

چه‌جا

چه‌جا، يک روستای کوهستانی کوچک در نزديکی شهر گرگان است. راه چه‌جا، از شهر کوچک فاضل‌آباد در ۲۰ کيلومتری خاور گرگان، رو به جنوب، از جاده اصلی جدا می‌شود. پس از پيمودن يک ساعت راه خاکی جیپ‌رو و گذر از پيچ‌خمهای بسيار آن، سرانجام روستا بر فراز کوههای بلند، در برابر چشم می‌آيد. دانسته‌های من درباره چه‌جا، به تابستان سال ۱۳۵۶ برمی‌گردد؛ و در بيست‌چند سال گذشته نمی‌دانم چه بر آن گذشته است. اما دستمايه کانونی اين نوشته، نمونه بی‌مانندی از معماری بی‌معمار است که در ساخت خانه‌های ساده و شکل‌گيری بافت زيستگاهی آن می‌توان ديد.

چه‌جا، زيستگاه تابستانی چهل‌پنجاه خانواری است که زمستان را در روستای آلوستان در دشت گرگان می‌گذرانند و در آغاز بهار به کوهستان، به روستای چه‌جا می‌کوچند. نام روستا، به‌گمانم از جايگاه طبيعی و بی‌مانند روستا بر فراز کوهها و شگفت‌زدگی آدمی در برابر آن می‌آيد؛ چون با ديدن آنجا، آدمی ناخواسته می‌گويد: چه‌جايی! در گرمترين روزهای ميانه تابستان هم که به چه‌جا برويد، با فرورفتن خورشيد، مه سرتاسر روستا و پيرامون آن را می‌پوشاند؛ و با تاريک شدن هوا و فرارسيدن شب، مه سردشده، به‌شکل بارانی بسيار ريز و ناديدنی، از لبه بامهای شيبدار خانه‌ها، چکه می‌کند.

خانه‌های روستا، بسيار ساده‌اند. جای‌گرفتن ساختمانها بر روی زمين شيبدار، خودبه‌خود آنها را به‌شکل دوطبقه درآورده‌است. طبقه زيرين، جايگاه دامها و انبار و ... است و طبقه بالا، فضای اصلی زندگی آدمها، روی آن است. خانه، دو يا سه اتاق تودرتو است که از دو سو به بيرون می‌نگرد و در هر سوی آن ايوانی باريک و سرپوشيده هست؛ و با گشودن هر دری، خود را در برابر چشم‌اندازی بی‌همتا می‌يابی. اما ويژگی درخور درنگ در معماری اين خانه‌های ساده، مکان‌يابی سنجيده آنها برای بهره‌گيری بهينه از روشنايی روز، ديد به طبيعت پيرامون و همخوانی با آب‌وهوای منطقه است. چند عکسی که از اين روستا در آلبوم آن در PHOTOARCH می‌توانيد ببينيد، نشاندهنده گوشه‌هايی از زيبايی اين نمونه از معماری بی‌معمار روستاست. 

+ يعقوب رشتچيان ; ۱٠:٠۱ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱٥ امرداد ،۱۳۸٢
comment نظرات ()